ققنوس چت   چت باران   منزل مبله شیراز   
 ماندالاا ماندالاا .

ماندالاا

ماندالاا

/:


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۴۱ توسط:دي جي من موضوع:

گرافیک

گرافیکاز واژهٔ یونانی graphikos است و به معنای آنچه است که مربوط می شود به طرح زدنو طراحی.تعریف دیگر از گرافیک هر کار یا شیوهٔ مربوط به کشیدن تصویر از روی یک چیز یا از انگاره آن است؛ و بنابراین همهٔ پدیده هایی را در بر می گیرد که ایجاد شده اند: به شکل یک نشانه، علامت،نقشه، طراحی، کشیدن از روی یک چیز و به ویژه طراحی خطی یک پدیده.

هنرهای گرافیکشامل کشیدن، طراحی کلیشه و گراور برای چاپ و طراحی گرافیکی است.صنایع گرافیکشامل همهٔ تکنیک ها و فعالیت هایی است که در تولید یک کار چاپی نقشی ایفا می کنند.طراحی گرافیکپیشه یاهنرارتباط بصری (ارتباط تصویری) است که از آمیزش تصویرها، واژه ها و ایده ها ترکیب شده تا اطلاعاتی را به تماشاگر برساند و به ویژه در او تأثیر مشخصی بنهد.

گرافیستپیشه ای است در هنرها و صنایع گرافیکهمچون طراحی گرافیک.


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

تصویرسازی

تصویرسازییاتصویرگرییکی از زیرشاخه های هنرهای تجسمی است و به نوعی از اثر خلاقانهٔ تصویری گفته می شود که القاکنندهٔ تجسمی یک مفهوم یا روایت با فرم بصری است. این مفهوم و روایت می تواندداستان،شعر، مقاله ای درروزنامهوکتابو حتی تبلیغات تجاری، سرگرمی ها و اشکال و فرم های روی کالاها و لباس ها باشد.


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

تصویرگری

تصویرگری

تصویرگری،نقاشیروایی است. راوی مجسّمِ متن؛ همراه یا بدون متن کار برد دارد، و می تواند دنباله دار، یا تک فریم باشد. تفاوت اصلی تصویرگری با نقاشی، هدفمند بودن آن برای کاربرد مشخص، درنظر گرفتن مخاطب و سفارش دهنده است و از این نظر مشابهات بسیاری باطراحی گرافیکدارد. از انواع تصویرگری می توان: نقاشی های داخل کتاب های کودک و روی جلد کتاب های بزرگسال (و گاه داخلی برای متن- که در ایران، تصویرگری برای متن بزرگسال کمتر رایج است)، تصویرسازی علمی، نقاشی های روی پوسترهای تبلیغاتی و اقلام تجاری، داستان های مصور (کمیک استریپ)، و طراحی ها و نقاشی های داخل مجلات و روزنامه ها را نام برد.

واگیرهدراصل یک قسمت ازیک طرح بزرگ است نمونه این تکرارهادرنقوشسفالهای دوره های اولیه آشکاراست. در دوره هخامنشی به نقش برجسته های تخت جمشید بانقش سربازها باشمایلی یکسان که در واقع تکراریک نقش است برخورد می کنیم. این نقوش می تواند انسان حیوان گیاه ویا عنصر سمبولیک باشد. درتصویرسازی های ایرانی بخصوص تذهیب تکرار نقش مایه بسیار استفاده شده اگر این تکرار مستقیم باشدواگیرهانتقالی واگربه صورتقرینهباشد واگیره متقارن نامیده می شود.

نقش مایهنقش مایه یا موتیف های ایرانی اساس طراحی ونقش نگارهادرنگارگری ایرانیاست که درآنها از گل ها غنچه برگ های درختان حیوانات الهام گرفته شده است. در دورههخامنشیما نوعی ترکیب نمادهای متفاوت ازحیوانات متفاوت دریک موجود هستیم.

پیگمنت یا رنگدانه

پودرهای رنگی که درطبیعتیافت می شودوبه شکلرنگ های جسمیاستفاده می شود. رنگهای روحی (جوهرهای رنگی) که بیشترمنشاگیاهی دارندمانند پودرهای رنگی نیازبه چسب یا صمغ ندارند مانند:رنگ پوست گردو رنگهای مورداستفاده درقدیم دودسته:رنگهای جسمی وروحی تقسیم می شوند رنگهای جسمی منشأ رسوبی دارندوحالتی تخت وپوشاننده دارند مثل لاجورداخرا رنگهای روحی بیشتر منشاگیاهی دارندوحالت شفاف دارندمثل رنگ قهوه ای ازپوست گردو. درنگارگری ایرانیاغلب رنگهای جسمی به عنوان ته رنگ وزمینه استفاده می شوددرحالی کهرنگهای روحیبرایقلم گیریوساخت وساز استفاده می شود.

تذهیب

تذهیب رامیتوان مجموعه ای از نقش های بدیع ازختاییواسلیمیدانست که نقاشان برای زیبایی کتاب های مذهبی علمی تاریخی ... به کارمیروند. بنیاد تذهیب ها خطوط منحنی خصوصاً اسپیرال هاست. گل های اسلیمی یا ختایی بر روی این محورهای منحنی قرارمیگیرد

تشعیربه طراحی حیوانات درحالت گرفت وگیر که درحاشیه کتاب همراه با مناظر گل وبرگسنگطراحیمی شده اطلاق می شودتشعیر گاهی به صورتسیاه قلمهمراه باکمی پرداز ویابرروی رنگ های تیره با رنگ طلایی انجام می شود.تکنیک انگزمانی که ابتدا طراحی تشعیر راانجام دهند داخل طرح انجام شده رارنگی کم مایه می زنند وبعد اطراف آن را قلم گیری طلایی می کنند

تصویرگری ادبیات کودکان

بهتصویر دارکردن متن هایادبیات کودکانیا بزرگسالان (همراه متن یا بدون متن) تصویرسازیادبیات کودکانیا بزرگسالان گفته می شود. کتاب های کودکان بدون تصویرگری فاقد ارزش اند؛ که به تخیلنویسندهمتن حالتی تجسمی بدهند وکودکبتواند بهتر و عمیق تر و با لذت بیشتری با متن ارتباط برقرار کند. گاهی تصویرگران روایت هایی راتصویرمی کنند که متن آن ها پشت تصویرها پنهان است و در حقیقت نوشته ایتصویررا همراهی نمی کند، اما کودکان می توانند با دنبال کردن تصویرها روند پیشرفتداستانرا درک کنند و معنای آن را بفهمند و از آن لذت ببرند. تصویرگرانادبیات کودکانمی توانند خود نویسنده متن باشند یا متن دیگران راتصویرکنند. تصویرگریادبیات کودکاناز سبک ها و شیوه های گوناگون برای بازنمایی روایت های پنهان یا آشکار استفاده می کنند. این سبک ها یا برگرفته از سبک های برجسته درتاریخنقاشیاست یا این که آفریده کوشش های خود تصویرگران است. سبک هایآبرنگبا برجسته نمایی فیگورهای شخصیتی و استفاده از رنگ های تندو گرم یکی از روش های رایج در تصویرگری کتاب های کودکان است که آن ها را جذب می کند. همچمنینکلاژتکنیک دیگری است که تصویرگران به فراوانی از آن بهره می برند.

انجمن فرهنگی هنری تصویرگران ایرانی

انجمن فرهنگی هنری تصویرگران ایرانی، تنها انجمن معتبر تصویرگران ایران است که از سال ۱۳۸۲ اعلام موجودیت نموده است.


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

منابع تصوير سازي

منابع

  1. شمس حسینی، سعیده.تصویرسازی درنقاشی ایرانی. فنون معاصر، 1384 صفحه16.
  2. شمس حسینی، سعیده.تصویرسازی درنقاشی ایرانی. فنون معاصر، 1384 صفحه24.
  3. شمس حسینی، عیده.تصویرسازی درنقاشی ایران. فنون معاصر، 1384 صفحه26.
  4. دونا نورتون، از روزن چشم کودک، گروه مترجمان، نشر قلمرو، تهران، ۱۳۸۲

برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

منابع تصوير سازي

منابع

  1. شمس حسینی، سعیده.تصویرسازی درنقاشی ایرانی. فنون معاصر، 1384 صفحه16.
  2. شمس حسینی، سعیده.تصویرسازی درنقاشی ایرانی. فنون معاصر، 1384 صفحه24.
  3. شمس حسینی، عیده.تصویرسازی درنقاشی ایران. فنون معاصر، 1384 صفحه26.
  4. دونا نورتون، از روزن چشم کودک، گروه مترجمان، نشر قلمرو، تهران، ۱۳۸۲

برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

هنرهای تجسمی

هنرهای تجسمیکه گاه با اصطلاحهنرهای بصرییاد می شوند، هنرهای مبتنی بر حس بینایی مانندنقاشی،مجسمه سازی،طراحی،طراحی محصول،چاپ دستی،عکاسی،گرافیک،طراحی صنعتی،سرامیک،صنایع دستی(نه هنرهای سنتی)،ویدئو،فیلمسازی،معماریوطراحی داخلیاست. همچنین هنرهای تجسمی شامل گروه دیگری با عنوانهنرهای کاربردیمانند طراحی صنعتی، طراحی گرافیک، طراحی مد، طراحی داخلی و هنر تزئینی]می شود. در حال حاضر هنرمند تجسمی به شخصی گفته می شود که در زمینههنرهای زیبایاهنرهای کاربردیفعالیت دارد.

قلمرو کاری طراحی و هنرهای تجسمی بسیار گسترده است. در اصل این قلمرو همهٔ آنچه که می توان دید به جز نمایش را در بر می گیرد. منظور از نمایش هنرهایی مانندتئاتر،موسیقی، یااپرااست. البته مرز مشخص و درستی میان این تعاریف نیست. مثلا توجه کنید به هنر تن و بدن یا مثلا فیلم و هنر رسانه ای که می توانند همهٔ دسته های دیگر هنر را در خود جای دهند.


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

طراحی

طراحیبهدانشایجاد یک طرح ازتصویریذهنی، خیالی یا واقعی گفته می شود. طراحی در معنای تخصصی، مفاهیم و کاربردهای متنوعی را دربر می گیرد، از این رو مانند واژهٔهنربا یک تعریف مشخص نمی توان تمام جنبه های آن را بیان کرد.

درهنرهای تجسمی، طراحی یا به صورت یک اثر مستقل؛ یا به عنوانپیش طرحیبرای یک اثر هنری انجام می گیرد که در این صورت طرح مقدماتینیز خوانده می شود. طراحی در دو حوزهٔ کلی مطرح می شود: یکی drawing است که شامل برداشت های شخصی، احساسات فی البداهه و تجربه های آزاد طراح از موضوعات گوناگون با بیان مستقل و به روش های متنوع می باشد؛ و دیگری design است که شامل مراحل ترکیبعناصر بصریو فضا بر پایهٔ اصول طرح، برای مخاطبی معین است و جنبهٔ کاربردی دارد، مانند رشته هایطراحی صنعتی،طراحی معماری،طراحی گرافیکوطراحی لباس.


برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

تایپوگرافی

تایپوگرافییانویسه نگاریهنر و فنحروف چینی(حروف نگاری) برای نمایش زبان است. هنر چیدمان حروف برای زبان تصویری. تقویت ویژگی بصری حروف و نزدیک کردن نوشتار به وجه تصویری. چینش حروف شامل حالت قلم،پوینت، مقدمه (فاصلهٔ خط) می شود.

امروزه کار چاپ پوسترها و تبلیغات را تایپوگرافی ها انجام می دهند.

تعاریف جامع تایپوگرافی

معانی مختلفی برای واژه تایپوگرافی در لغت نامه می توانید پیدا کنید. چند تای آن ها را در زیر می بینید:

  1. تایپوگرافی، هنر چیدمان تایپ، برای رسیدن به یک زبان تصویری است.
  2. تایپوگرافی، هنر پردازش متن، برای رسانه های چاپی است.
  3. تایپوگرافی عبارت است از انتخاب و طرح ریزی تایپ برای چاپ.
  4. تایپوگرافی <<زبان بصری>>است؛ هنر نوشتن کلمه یا جملات بسیار کوتاه با شکل وُ سبکی ویژه که <<بار>> تصویری و <<نمایشی>> بالایی دارد و <<هویت>>چیزی را می رساند.


اما به صورت جامع تر می توان گفت تایپوگرافی هنری است که در آن طراح می کوشد با تغییر عناصر متن، مثل اندازه، فاصله حروف، شکل حروف، فاصله خطوط، پاراگراف بندی و مواردی از این دست زبان بصری برای تایپ به وجود آورد. تایپوگرافی در طیف گسترده ای از امور هنری، مثل ساخت تیتراژ فیلم، طراحی گرافیک، طراحی کتاب های کمیک، طراحی مالتی مدیا و... کاربرد دارد. تایپوگرافی با خطاطی و دست نویس تفاوت دارد، هر چند طراح تایپ می تواند از خط و دست نویس نیز برای تایپوگرافی بهره ببرد.

تایپوگرافی در ایران

داستان تایپوگرافی و تعاریف آن وقتی بهایرانمی رسد جالب می شود. تایپوگرافی جز پدیده های بحث برانگیز در محافل گرافیکیایراناست.

ایرانپیشینه ای قوی و کهن در زمینه کار با خط دارد. هنرمندان ایرانی در طی صدها سال تاریخ خوشنویسی نشان داده اند که خط را می شناسند و می دانند که چطور باید آن را زیبا و خوش به کار بگیرند. برخوردی که ما با تایپوگرافی در ایران داریم، نمی تواند تابع برخوردی باشد که در غرب با مقوله خط دارند. از این رو جنبش های بومی در زمینه تایپوگرافی در ایران پدید آمده و شکل گرفتند.

کمتر کسی را می توان یافت که در حیطهطراحی گرافیکمشغول به کار باشد و از تأثیر تایپوگرافی در رفتار و فرهنگ طراحی در ایران بی خبر باشد. رابطه تایپ و تصویر در ده سال اخیر همواره جز بحث های مهم بوده است. دوسالانه گرافیکتهرانیک رویداد بین الملی و مهم در جامعه گرافیک است. در حاشیه نهمین دوره از این دوسالانه نشستی تحت عنوانrdquo; تایپوگرافیrdquo; برگزار شد.[۳]

تعریفی که ما از تایپوگرافی در ایران می توانیم ارائه کنیم، با کشورهای دیگر کمی متفاوت است. در کشورهای غربی به کاری تایپوگرافی اطلاق می شود که فقط از حروف تایپی در آن اثر گرافیگی استفاده شده باشد، اما در ایران، خصوصاً در چند سال اخیر، که بحث <<تایپوگرافی>> بیشتر مورد توجه طراحان قرار گرفته و آثار زیادی را با این ذهنیت شاهد هستیم، می بینیم که نمی توانیم تعریف ایرانی به آن صورت از آن ارائه کنیم.

در نمایشگاه های مختلف تایپوگرافی شاهد قرار گرفتن انواع کارها در کنار هم، برای به وجود آمدن اثر <<تایپوگرافی>> هستیم، مانند: حروف تایپی، حروف طراحی شده با دست، کارگرافی (خوشنویسیو انواع آن) و ... در کنار تصویر (تصویرسازی، عکس و...) که همهٔ این ها در کشورهای صاحب سبک، تعاریف خاص خودشان را دارند، ولی شاید بتوان از این کارها به تعریفی تقریبی از اصطلاح <<تایپوگرافی ایرانی>> برسیم.

فرآیند تایپوگرافی

اطلاعاتی که قرار است به مخاطب منتقل شود به <<فونت>>تبدیل و تایپ می شود سپس <<تایپ فیس>> یا گروه فونت ها انتخاب می شود و آنگاه با تکنیک های <<ویژوال آرت>> یا هنرهای دیداری ادغام می شود؛ به خود رنگ می گیرد و فرم می پذیرد. آنگاه با تصادف در انتخاب رنگ، فرم، خم خوردگی، بافت،چیدمان، کشش، ترکیب فونت ها و تایپ فیس ها چیزی بیرون می جهد که یک تایپوگرافی برای کاری خاص است و به آن محصول <<الهام هنری>> می گویند. در نهایت تایپوگرافی دیگر فونت، کلمه و یا جمله نیست.

منابع

  1. <<نویسه نگاری>> [عمومی] هم ارزِ <<typography>>؛ منبع:گروه واژه گزینیو زیر نظرغلامعلی حداد عادل،<<فارسی>>، دردفتر سیزدهم، فرهنگ واژه های مصوب فرهنگستان،تهران: انتشاراتفرهنگستان زبان و ادب فارسی(ذیل سرواژهٔنویسه نگاری)
  2. Wikipedia contributors, "Typography," Wikipedia, The Free Encyclopedia,http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Typographyamp;oldid=592572736(accessed February 9, 2014).
  3. http://www.pixeler.ir/تایپوگرافی-از-سیر-تا-پیاز-تعریف/
  4. http://blog.topcolor.ir/طراحی-صفحه-آرایی-گرافیک-لوگو/مطالب-مقالات/گفتگو-با-کورش-پارسانژاد-تایپوگرافی-چیست/
  5. تایپو گرافی، روزنامه آفتاب یزد، شماره ۴۴۲۲، ۱۸شهریور ۱۳۹۴

برچسب: ،
ادامه مطلب
امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع:

خوش نويسي

خوش نویسی

از ویکی پدیا، دانشنامهٔ آزاد
Nastaliq-proportions.jpg
خوشنویسی
برگی از قرآن به خطآندلسی
نمونه ای از خوشنویسی اسلامی برکتیبهایدر مدرسه بواینانیا، مراکش، قرن چهاردهم میلادی

خوشنویسییاخطاطیبه معنی زیبانویسی یا نوشتن همراه با خلق زیبایی است و فردی که این فرایند توسط او انجام می گیرد خوش نویس نام دارد، به خصوص زمانی که خوش نویسی حرفهٔ شخص باشد. گاهی درک خوشنویسی به عنوان یک هنر مشکل است. به نظر می رسد برای درک و لذت بردن از تجربه بصری خوشنویسی باید بدانیم خوشنویس افزون بر نگارش یک متن، سعی داشته اثری هنری با ارزش هایزیبایی شناختیخلق کند.از این رو خوشنویسی با نگارش سادهٔ مطالب و حتیطراحی حروفوصفحه آراییمتفاوت است. همچنین از آنجایی که این هنر جنبه هایی از سنت را در دل خود دارد باید آن را تا حدی ازتایپوگرافیکه مبتنی بر ارزش هایگرافیکیمدرن و کارهایچاپیاست متمایز کرد.

خوشنویسی تقریباً در تمام فرهنگ ها به چشم می خورد اما در مشرق زمین و به ویژه درسرزمین های اسلامیوایراندر قلههنرهای بصریواقع است. خوشنویسی اسلامی و بیش از آن خوشنویسی ایرانی تعادلی است حیرت انگیز میان تمامی اجزاء و عناصر تشکیل دهندهٔ آن. تعادل میان مفید و مورد مصرف بودن از یک سو و پویایی و تغییر شکل یابندگی آن از سوی دیگر؛ تعادل میان قالب و محتوا که با آراستگی و ملایمت تام و تمام می تواند شکل مناسب را برای معانی مختلف فراهم آورد.

اگر در نظر داشته باشیم که خوشنویسی اسلامی و ایرانی براساس قالب ها و قواعد و نظام های بسیار مشخصی شکل می گیرد و هر یک از حروف قلم های مختلف از نظام شکلی خاص، و تا حدود زیادی غیرقابل تغییر، برخوردارند. آنگاه درمی یابیم که ایجاد قلم های تازه یا شیوه های شخصی خوشنویسان بر مبنای چه ابداع و رعایت حیرت انگیزی پدیدار می شود. در خوشنویسی اندازه هر حرف و نسبت آن با سایر حروف با دقت بسیار بالایی معین شده است و هر حرف به صورت یک <<مدول>> ثابت درمی آید که تخطی از آن به منزله نادیده گرفتن توافقی چندصدساله است که همیشه میان خوشنویس و مخاطب برقرار بوده و با رضایت طرفین حاصل می آمده است. حتی ترتیب شکل کلمات نیز براساس مبانی مشخصی تعیین می شده که در <<رسم الخط>> ها و <<آداب المشق>> ها از جانب استادان بزرگ تنظیم و ارائه شده است. قرارگیری کلمات نیز- یعنی <<کرسی>> - هر سطر هر چند نه به صورت کاملاً پیش بینی و تکلیف شده - که ناممکن بوده است - اما به شکل <<سلیقه مطلوب>> زمینه زیبایی شناختی پیشنهادی خاص خود را دارا بوده است.

خوشنویسی در کشورهای مختلف

خوشنویسی میفو، متعلق بهدودمان سونگدر چین، ۱۰۹۷ میلادی

هرچند خوشنویسی در مشرق زمین اهمیت و توسعه کاملی یافته است اما اشکالی از آن را در کلیه فرهنگ ها می توان یافت. واژهٔخوشنویسییا Calligraphy از قرن پانزدهم میلادی وارد دایره لغات فرهنگ هایلاتینیشد و تنها پس از قرن نوزدهم به عنوان یک اصطلاح شناخته شده مطرح گشت، اما از دیر باز به ویژه درکشورهای خاور دوروکشورهای اسلامیازجملهایران، خوشنویسی به عنوان هنری شاخص مطرح بوده است.

نمونه تمرین خطاطیعبدالرحمن حلمی
اوخطاطو کاتب اهل ترکیه (عثمانی) بود و از شاگردانرسیم افندی(محمد راسم) (ایگریکاپی مهمت) به شمار می رفت. عبدالرحمن حلمی خطاط و کاتب مسلطی بود و بیشتر عمر خود را به شاگردی و در مدرسهایاصوفیهاستانبولگذراند.

دراروپااگرچه از دیرزمان دولت وکلیسابه زیبانویسی توجه نشان می دادند (مانندکتیبه هایرومییا برخی نسخه های خطیانجیل) خوشنویسی در اروپا یک هنر فرعی و وابسته به کتابخانه ها و محافل طلاب بود.

خوشنویسیچینیاز کیفیت انتزاعی و تصویری خاصی برخوردار است که بیان اندیشه و احساس را ممکن می سازد و از این رو بانقاشیقرابت دارد.در کشورهایی مانندژاپنوکرهنیز تاحدی وضع به همین صورت بود. به طور کلی در خاور دور هنر خوشنویسی هرچند بیشتر نزد کاهنان و متولیان امور مذهبی رواج داشت اما در کنارنقاشیرشد شگرفی کرد.

پیدایش خط فارسی

پیش ازاسلامخطوط گوناگونی از جملهمیخیوپهلویواوستاییدر ایران رواج داشته است اما با پیدایی دین اسلام نیاکان ما الفبا و خطوط اسلامی را پذیرا شدند. تاریخ شکل گیری خط عربی و شیوهٔ نگارش آن چندان به پیش از اسلام بر نمی گردد و تقریباً هم زمان با گسترش اسلام و در سال های آغازین فتوحات اسلامی شکل گرفت.

هرچند ایرانیان خط کنونی خود را از عرب ها وام گرفته اند، با این حال در تکامل این خط و در تبدیل آن به هنر خوشنویسی نقش عمده ای داشته اند. ایجاد نقطه و اِعراب در خط عربی را به فردی بنامابواسعد دؤلی الفارسو در سدهٔ اول هجری نسبت داده می شود که بیشتر برای جلوگیری از اشتباه خواندن قرآن توسط غیر عرب زبانان ازجمله ایرانیان انجام شد.

علت پیدایش الفبا

چون در زبان مصری گاو را اوا می گفتند لذا در ترسیم گاو فقط سر آن را که به صورت الف بود رسم کردند و شتر که در زبان مصری جیمل می گفتند و به شکل هفتلاتینبود رسم کردند و جیم گفتند و هم چنین بیت را که خانه باشد یک مربعمستطیلرسم می کردند در مرحله تقطیع فقط یک ضلع آن را رسم کردند و آن را ب نام نهادند و همین طرز تا آخر حروف الفباء و در نتیجه حروفی مستقل و باصدا تحصیل گردید و همگامی که فنیقی ها با مصری ها ارتباط یافتند این خط را گرفته تکمیل کردند و خطفنیقیبدست آمد؛ و از آن خط خطوطکوفیویونانیوعبریو امثال آن تشکیل گردید.

استادان بزرگ خوشنویسی ایران

ایران استادان بزرگ و برجسته ای در زمینه خوشنویسی دارد. حبیب الله فضائلی یکی از این استادان بزرگ است که بیشتر معروفیت ایشان در زمینه خوشنویسی اسلامی است. ایشان یک کتاب بزرگ در زمینه خوشنویسی دارند. به نام:تعلیم خط در این کتاب تمام خط ها به نمایش کشیده شده است. هم چنین آموزش تمام آن ها داده شده است. یکی دیگر از این استادان که بزرگ ترین استاد حال حاضر ایران هستند، استاد امیر خانی نام دارند. یکی دیگر از این استادان میرزا محمد رضا کلهر است. این استاد بزرگ در بین ۱۲۴۵-۱۳۱۰ هجر قمری می زیستند.

خوشنویسی اسلامی

نمونه ای ازخط کوفیاولیه
دست نوشته ای از سه آیهٔ نخست سورهٔ نساء. ۶۵۴-۷۵۰ هzwj;.ق معادل ۱۲۵۶-۱۳۳۵ م. عنوان طلایی سوره به خط کوفی، آیات عربی به خط محقق، و ترجمهٔ تحت اللفظی فارسی به خط ثلث است.

خوشنویسی همواره برای مسلمانان اهمیتی خاص داشته است. زیرا در اصل آن را هنر تجسم کلام وحی می دانسته اند. آنان خط زیبا را نه فقط در استنساخ قرآن بلکه در اغلب هنرها به کار می بردند.خوشنویسی یا خطاطی در کلیهکشورهای اسلامیهمواره به عنوان والاترین هنر مورد توجه بوده است. مردمان این سرزمین ها به ویژه ایرانیان در اوج قدرت و نهایت ظرافت در این هنر تجلی یافت و خوشنویسی به مانند محوری در میان سایرهنرهای بصریایفای نقش کرده است. خوشنویسی از قرون اولیه اسلامی تاکنون در کلیه کشورهای اسلامی و مناطق تحت نفوذ مسلمانان با حساسیت و قدرت تمام در اوج جریانات هنری بوده است.

قدیمی ترین نسخهقرآنبهخط کوفیاست و بهعلی بن ابی طالبمنسوب است. پس از قرن پنجم هجری، خط کوفی تقریباً جای خود را به خطّنسخداد که حروف آن بر خلاف حروف زاویه دار خطّ کوفی منحنی و قوس دار است.

در اوایل قرن چهارم سال ۳۱۰ هجری قمریابن مقله بیضاوی شیرازیخطوطی را بوجود آورد که به خطوط ششگانه یااقلام ستهمعروف شدند که عبارتند از:محقق،ریحان،ثلث،نسخ،رقاعوتوقیع.که وجه تمایز آن ها اختلاف در شکل حروف و کلمات و نسبت سطح و دور در هر کدام می باشد. همچنین او برای این خطوط قواعدی وضع کرد که یهاصول دوارده گانه خوشنویسیمعروفند و عبارتند از:ترکیب، کرسی، نسبت، ضعف، قوت، سطح، دور، صعود مجازی، نزول مجازی، اصول، صفا و شأن.

یک قرن بعد از ابن مقله،ابن بواببرای خط نسخ قواعدی تازه ایجاد کرد و این خط را کامل نمود در قرن هفتمجمال الدین یاقوت مستعصمیبه این خط جان تازه ای بخشید و قرآن کریم را برای چندین بار کتابت نمود.

سیر خط در ایران

باور اساطیری پیدایش خط در ایران به نقل از شاهنامه فردوسی از این قرار است که دیوان برای نجات از اسارت، این هنر را به تهمورث (چهارمین پادشاه سلسله پیشدادیان) آموختند.در ایران پس از اینکه خط تصویری تبدیل بهمیخیگردید و مدتی میخی وآشوریوبابلیواوستایینوشته می شد پس از پیدایش خط حروفی در مصر و فنیقیه و سرایت آن به یونان در دوره اقتدار سلوکیها خط مزبور رواج یافت و چنانچه می بینیم سکه آن ها بهمان خط است و سپس اشکانیها هم همان خط را دنبال کردند و در زمانساسانیانخط پهلویبا خط حروفی خیلی نزدیک شد تا اینکه بعد از اسلام خواه ناخواه خط کوفی در ایران رواج یافت و مسیر ترقی خود را پیمود و از کوفی بی نقطه به نقطه دار و نسخ و نستعلیق و ثلث و رقاع و شکسته و غبار و امثال آن ترقی کرد. در قرونی که خط درایرانو ممالک اسلامی سیر صعودی می کرد هنرمندانی از مسلمین برخاسته اند که همیشه در تاریخ جای آنان باز است و سزاوار است که نام آنان برای ابد باقی بماند.

خوشنویسی ایرانی

نمونه ای از خطنستعلیقبه شکلچلیپا-میرعماد حسنی- ایران
برگی از قرآن بهخط کوفی- ایران - قرن یازدهم - ایرانیانحتی در خطوط رایج در سایر سرزمین های اسلامی شیوه های خاص خود را پدیدآوردند.

درحالی که عمدهٔ تبدیل نگارش معمولی کلمات به خوشنویسی هنرمندانه به عهده ایرانیان بوده است، رفته رفته ایرانیان سبک و شیوه هایی مختص به خود را در خوشنویسی ابداع کردند. هرچند این شیوه ها و قلم های ابداعی در سایرکشورهای اسلامیهم طرفدارانی دارد اما بیشتر مربوط به ایران و کشورهای تحت نفوذ آن همچون کشورهایآسیای میانه،افغانستان،پاکستانوهندمی باشد. در این منطقه نیز خوشنویسی همواره به عنوان والاترین شکل هنرهای بصری مورد توجه بوده و دارای لطافتی خاص است.

در ایران پس از فتح اسلام، خطّاطی به شیوهٔ نسخ وجود داشت. در زمان حکومتایلخانیان، اوراق مذهّب کتاب ها نخستین بار با نقش های تزیینی زینت یافت. در زمان حکومتتیموریاندر ایران، خط و خوشنویسی به اوج کمال خود رسید.میرعلی تبریزیبا ترکیب خط نسخ و تعلیق، خط نستعلیق را بنیان نهاد. مشهورترین خطاط قرآن در این دوره بایسنقر میرزا بود.

آنچه که به عنوان شیوه ها یا قلم های خوشنویسی ایرانی شناخته می شود بیشتر برای نوشتن متون غیر مذهبی نظیردیوان اشعار، قطعات ظریف هنری یا برای مراسلات و مکاتبات اداری ابداع شده و به کار رفته است. این در حالی است که خط نزداعرابو ترکانعثمانیبیشتر جنبه دینی و قدسی داشته است. هرچند آنان نیز برای امور منشی گری و غیر مذهبی قلم هایی را بیشتر به کار می برند، اما اوج هنرنمایی آنان - بر خلاف خوشنویسان ایرانی- در خط ثلت و نسخ و کتابتقرآنواحادیثقابل رویت است.

در ایران نیز برای امور مذهبی مانند کتابت قرآن یا احادیث و روایات و همچنین کتیبه نویسی مساجد و مدارس مذهبی بیشتر از خطوط ثلث و نسخ بهره می گرفتند که نزد اعراب رواج بیشتری دارد. هرچند ایرانیان در این قلم ها نیز شیوه هایی مجزا و مختص به خود آفریده اند.

خطتعلیقرا می توان نخستین خط ایرانی دانست. خط تعلیق که ترسل نیز نامیده می شد از اوایل قرن هفتم پا به عرصه گذاشت و حدود یکصد سال دوام داشت تعلیق از ترکیب خطوط نسخ و رقاع به وجود آمد و کسی که این خط را قانونمند کردخواجه تاج سلمانیبود؛ که بعدها به وسیلهخواجه عبدالحی منشی استر آبادیبدان قواعد و اصول بیشتری بخشیده شد.

پس از خط تعلیق که نخستین خط شکل گرفته ایرانی بود. در قرن هشتممیرعلی تبریزی(۸۵۰ هجری قمری) از ترکیب و ادغام دو خطنسخوتعلیقخطی بنامنسختعلیقبوجود آورد که نام آن در اثر کثرت استعمال بهنستعلیقتغییر پیدا کرد. این خط بسیار مورد اقبال واقع شد و موجب تحول عظیمی در هنر خوشنویسی گردید.و بعدها در دوران شاه عباس صفوی به دستمیرعماد حسنیبه اوج زیبایی و کمال رسید.

خط نستعلیق علاوه بر خوشنویسانی که در حیطه ایران کنونی می زیستند. در خراسان بزرگ وکشورهای آسیای میانه،افغانستانو به ویژه خوشنویسان دربارگورکانیاندرهندوستان(که تعلق خاطر ویژه ای بهفرهنگ ایرانیداشتند) رشد و پیشرفت قابل توجهی کرد.

بطور کلی قرنهای نهم تا یازدهم هجری را می توان قرن های درخشان در هنر خوشنویسی در ایران دانست. در اواسط قرن یازدهم سومین خط خالص ایرانی یعنیشکسته نستعلیقبه دستمرتضی قلی خان شاملوحاکمهراتبا تغییر دادن خط نستعلیق ابداع شد. علت پیدایش آن را می توان به سبب نیاز به تندنویسی و راحت نویسی در امور منشی گری و بیش از آن ذوق و خلاقیت ایرانی دانست. همانطوری که بعد از پیدایش خط تعلیق، ایرانیان به خاطر سرعت در کتابت،شکسته تعلیقآن را نیز بوجود آوردند.[۶]درویش عبدالمجید طالقانیاین خط را به کمال رساند.

در دورانقاجارخط کاربرد اصلی خود یعنی کتابت را از دست داد. از یک سو با تأکید و توسعهسیاه مشق نویسیبه سمت هنر ناب رفت و از دیگر سو با پدید آمدن روزنامه ها و چاپ سنگی خود را بههنرهای کاربردینزدیک شد. در دورانپهلویروند نیازهای مدرن تجاری و تبلیغی حط را از کنج کتابخانه ها و مجموعه های خصوصی به بستر اجتماع کشاند و جریانات هنری مدرنی شیوه هایی چوننقاشیخطرا به وجود آوردند که کماکان مورد توجه محافل هنری جهان است.

در سالهای پس ازانقلاب اسلامیخوشنویسی با اقبال عمومی روبرو شد وانجمن خوشنویسان ایرانکه در سال ۱۳۲۹ تشکیل شده بود نقش بارزی در رشد و توسعه کمی و کیفی این هنر به عهده گرفت.

خط کوفی و وجه تسمیه آن

جمله بسم الله الرحمن الرحیم به خطاحمد شمس الدین قره حصاری
احمد شمس الدین قره حصاری خوشنویس اهلعثمانی(ترکیه) بود. او زادهافیون قره حصارواقع در غرب ترکیه است. بر خلاف دیگر خطاطان هم عصر خود او گرایشی به سبک شیخ حمدالله نداشت و در عوض از شیوه یاقوتی (Yakut-ı Mustasımi) پیروی می کرد. او در زمینهخط ثلثوخط نسخآثاری از خود به جای گذاشته است.

خط کوفی که مشتق از خطسطرنجیلیسریانی بود دربین النهرینرواج یافت و اول کسی که آن خط را در جزیره العرب رواج دادحرب بن امیه بن عبد شمساز فضلای قریش بود و برای تحصیل خط کوفی از مکه به طرف حیره (کوفه) حرکت کرده و زمانی دراز در آنجا بماند و از استادان فن طریقه و شیوه نوشتن خط کوفی را بیاموخت تا خود در این فن استاد شد سپس به مکه مراجعت کرد و عده ای از قریش نزد او تعلیم گرفتند و به تدریج این خط در مکه و جزیره العرب مشهور بخط کوفی گردید- زیرا این خط به وسیله حرب از کوفه به جزیره العرب آمده بود- بعد از حرب،ابوطالبو پدرعلی بن ابی طالبوعفان بن ابی العاصدر نوشتن خط کوفی اشتهار یافتند و اول کسیکه خط کوفی را در تحت نظم و ترتیب درآورد مراره بن مره بود از او دست به دست اسلم بن سدره رسید و حرب بن امیه از اسلم یادگرفت.

نویسندگان خط کوفی بعد از اسلام

بعد از ظهور دیناسلامعده ای در نوشتن خط کوفی اشتهار یافته که پنج تن آن ها از دیگران معروف ترند:

۱-علی بن ابی طالب- ۲-عمر بن خطاب- ۳-عثمان- ۴-ابی بن کعب- ۵-زید بن ثابت.

خطوطی که از خط کوفی مشتق گردیده

از خط کوفی دوازده شکل دیگر استخراج گردید که اسامی آن خطوط بدین شرح است:

۱- طومار- ۲- سجلات- ۳- عهود- ۴- مؤامرات- ۵- امانات- ۶- دیباج - ۷- مدیح- ۸ - مرصع - ۹- ریاس - ۱۰- غبار - ۱۱- حسن - ۱۲- بیاض و حواشی

خط طومار را در نوشتن کتیبه هایمساجدوعماراتبکار می بردند و خط سجلات که قلم خفی نویسی بود و خطی درهم و برهم و پیچیده بود و تفسیر آن مشکل بود. برای تسجیل سجلات بکار می بردند- قباله ها و اسناد را باقلمعهود می نوشتند- قلم مؤمرات و امانات نیز در نوشتن احکام و اسناد به کار می رفته است.دیباجومدیحومرصعوریاسدر موارد تحریر بکار می رفته و از یکدان تا شش دانگ چیز می نوشته اند. با خطغباروحسنوبیاضقرآنو احادیث و روایات و ادعیه را می نوشته اند و این خطوط تمامی مشتق از خط کوفی بود که به سلیقه کتاب مختصر تغییراتی پیدا کرده بود و مردم بیشتر با اشکالات مواجه می شدند و اختلاف خطوط رو به فزونی گذارد و چند قلم دیگر نیز پیدا شد- این خطوط دوازده گانه را اسحاق حماد که در سنه یکصد و پنجاه و چهار (۱۵۴) هجری وفات یافته اختراع کرد و پس از وی برادرش ضحاک و بعد از او ابراهیم سکزی و برادرش اسحاق که از مردم سیستان ایران بودند در حسن خط مشهور شدند. بعد از وفات ابراهیم سکزی در دویست (۲۰۰) هجری و اسحاق در دویست و ده (۲۱۰) اسناد اصول سکزی شهرت یافته و از کتاب مخصوص مأمون شد و قوانینی وضع کرد و رساله ای به نام (رساله جامع) نگاشت- فضل بن سهل مروی ایرانی وزیر مأمون عباسی نیز تصرفات عالمانه ای در خط کرده و مقدم قلم (ریاسی) که منسوب بریاست او است اختراع و چند شکل دیگر از پرتو اهتمامات او پیدا شد که روی هم سی و هفت (۳۷) شکل خطوط در میانه کتاب و نویسندگان دربار خلافت دور می زد باین ترتیب:

۱- کوفی- ۲- طومار- ۳- جلیل - ۴- مجموع - ۵- ریاسی - ۶- ثلثین - ۷- نصف - ۸- جوانحی - ۹- مسلسل - ۱۰- غبار جلیه - ۱۱- مؤامرات - ۱۲- محدث - ۱۳- مدمج - ۱۴- منثور- ۱۵- مقترن- ۱۶- حواشی- ۱۷- اشعار - ۱۸- لؤلؤی - ۱۹- مصاحف - ۲۰- فضاح النسخ - ۲۱- غبار- ۲۲- عهود - ۲۳- معلق - ۲۴- مخفف- ۲۵- مرسل -۲۶- مبسوط- ۲۷- مقود- ۲۸- ممزوج - ۲۹- مفتح - ۳۰- معماه -۳۱- مؤلف- ۳۲- توامان- ۳۳- معجز- ۳۴- مخلع - ۳۵- دیوانی- ۳۶- سیاقت - ۳۷- قرمهکه این اختلاف اسامی منسوب به مخترعین هر خط و درشتی و ریزی بوده است.

این خطوط تا زمانالمقتدر باللهکه در سال دویست و نود و پنج (۲۹۵) بر تخت خلافت نشست مستعمل بود در این وقت است که نابغه در خطابن مقله بیضاویبه منصه ظهور رسید و خط را از بلای اختلاف اشکال و تغییرات نجات داد و از هر جهت این خط را پیراسته و آراسته کرد.

تحولات نوین خوشنویسی

و همچنین نگاه کنید بهمکتب سقاخانه

همواره قابلیت های کارکردی عاملی مهم و درجه اول، در انگیزه و شکل گیری تحولات در خوشنویسی بوده است. اگر چه زیبایی بصری نیز بدون شک مورد نظر خطاطان قرار گرفته اما به ویژه امروزه، صنعتچاپو،
ادامه مطلب

امتیاز:
 
بازدید:
+ نوشته شده: ۲۷ ارديبهشت ۱۳۹۷ساعت: ۰۷:۰۹:۱۴ توسط:دي جي من موضوع: